AI evolueert sneller dan onze woordenschat om het te beschrijven. We hebben 'cognitie' voor hoe een enkel menselijk brein denkt, maar geen woord voor wat er gebeurt als menselijke en machine-intelligentie samen waarnemen, beslissen, creëren en handelen. Laten we dat proces intelition noemen. Intelition is geen functie; het is het organiserend principe voor de volgende golf software waarin mensen en AI binnen hetzelfde gedeelde model van de onderneming opereren. Dit heeft grote gevolgen voor Nederland, waar bedrijven als ASML en Philips worstelen met gefragmenteerde data en legacy-systemen, en burgers profiteren van veiliger, altijd-aanstaande AI-interfaces die privacy waarborgen in een federatieve economie. Vandaag de dag behandelen systemen AI-modellen als iets dat je van buitenaf aanroept. Je fungeert als 'gebruiker', prompt voor reacties of integreert een 'mens in de lus'-stap in agentische workflows. Maar dat evolueert naar continue co-productie: mensen en agenten vormen samen beslissingen, logica en acties in real-time. Lees verder voor een analyse van de drie krachten die dit nieuwe paradigma aandrijven, met directe relevantie voor de Nederlandse techsector en arbeidsmarkt. Een uniforme ontologie is slechts het beginIn een recente aandeelhoudersbrief schreef Palantir-CEO Alex Karp dat 'al de waarde op de markt naar chips en wat wij ontologie noemen zal gaan', en betoogde dat deze verschuiving 'slechts het begin is van iets veel groters en significant'. Met ontologie bedoelt Karp een gedeeld model van objecten (klanten, beleid, activa, gebeurtenissen) en hun relaties. Dit omvat ook wat Palantir de 'kinetische laag' van een ontologie noemt, die acties en beveiligingsrechten definieert die objecten verbinden.In het SaaS-tijdperk creëert elke enterprise-applicatie zijn eigen object- en procesmodellen. Gecombineerd met een reeks legacy-systemen en vaak chaotische modellen, staan Nederlandse ondernemingen voor de uitdaging om dit allemaal aan elkaar te knopen. Het is een grote en moeilijke klus, met redundanties, onvolledige structuren en ontbrekende data. De realiteit: ongeacht hoeveel datawarehouse- of datalake-projecten worden gelanceerd, komen weinig Nederlandse bedrijven in de buurt van een geconsolideerde enterprise-ontologie. Een uniforme ontologie is essentieel voor hedendaagse agentische AI-tools. Naarmate organisaties ontologieën koppelen en federeren, ontstaat een nieuw softwareparadigma: agentische AI kan redeneren en handelen over leveranciers, toezichthouders, klanten en operaties heen, niet alleen binnen één app. Zoals Karp het beschrijft, is het doel 'de kracht van kunstmatige intelligentie te koppelen aan objecten en relaties in de echte wereld', wat cruciaal is voor Nederland's exportgerichte economie. Wereldmodellen en continu lerenHedendaagse modellen kunnen uitgebreide context vasthouden, maar informatie vasthouden is niet hetzelfde als ervan leren. Continu leren vereist accumulatie van begrip, in plaats van resets bij elke hertraining. Om dit doel te bereiken, kondigde Google recent 'Nested Learning' aan als mogelijke oplossing, direct ingebed in bestaande LLM-architectuur en trainingsdata. De auteurs claimen niet de uitdagingen van wereldmodellen op te lossen. Maar Nested Learning kan de ruwe ingrediënten leveren: duurzame geheugen met continu leren geïntegreerd in het systeem. Het eindpunt zou hertraining overbodig maken. In juni 2022 creëerde Meta's hoofdzakelijke AI-wetenschapper Yann LeCun een blauwdruk voor 'autonome machine-intelligentie' met een hiërarchische benadering om gezamenlijke embeddings te gebruiken voor voorspellingen met wereldmodellen. Hij noemde de techniek H-JEPA, en zei later botweg: 'LLM's zijn goed in taalmanipulatie, maar niet in denken.'De afgelopen drie jaar hebben LeCun en zijn collega's bij Meta H-JEPA-theorie in praktijk gebracht met open source-modellen V-JEPA en I-JEPA, die beeld- en videorepresentaties van de wereld leren. De persoonlijke intelition-interfaceDe derde kracht in deze agentische, ontologie-gedreven wereld is de persoonlijke interface. Dit plaatst mensen in het centrum in plaats van als 'gebruikers' aan de rand. Dit is geen app; het is de primaire manier waarop een persoon deelneemt aan de volgende era van werk en leven in Nederland, waar hybride werkmodellen domineren. In plaats van AI te behandelen als iets dat we bezoeken via een chatvenster of API-oproep, zal de persoonlijke intelition-interface altijd aan staan, bewust van onze context, voorkeuren en doelen, en in staat om namens ons te handelen over de gehele federatieve economie. Laten we analyseren hoe dit al samenkomt.Maar in mei verkocht Jony Ive zijn AI-devicebedrijf io aan OpenAI om een nieuwe categorie AI-devices te versnellen. Hij merkte op: 'Als je iets nieuws maakt, als je innoveert, zullen er onvoorziene gevolgen zijn, en sommige zullen geweldig zijn, en sommige schadelijk. Hoewel sommige minder positieve gevolgen onbedoeld waren, voel ik nog steeds verantwoordelijkheid. En de manifestatie daarvan is een vastberadenheid om nuttig te zijn.' Dat wil zeggen, het goed krijgen van het persoonlijke intelligentie-apparaat betekent meer dan een aantrekkelijke venture-kans, vooral voor Nederlandse consumenten die waarde hechten aan privacy. Apple kijkt voorbij LLM's naar on-device-oplossingen die minder verwerkingskracht vereisen en minder latentie opleveren bij het creëren van AI-apps om 'gebruikersintentie' te begrijpen. Vorig jaar creëerden ze UI-JEPA, een innovatie die overgaat naar 'on-device-analyse' van wat de gebruiker wil. Dit raakt direct aan het businessmodel van de hedendaagse digitale economie, waar gecentraliseerd profileren van 'gebruikers' intentie- en gedragdata omzet in enorme inkomstenstromen.Tim Berners-Lee, de uitvinder van het World Wide Web, merkte recent op: 'De gebruiker is gereduceerd tot een verbruiksproduct voor de adverteerder ... er is nog tijd om machines te bouwen die voor mensen werken, en niet andersom.' Het verplaatsen van gebruikersintentie naar het apparaat zal interesse stimuleren in een veilig persoonlijk databeheersstandard, Solid, dat Berners-Lee en zijn collega's sinds 2022 ontwikkelen. De standaard is ideaal geschikt om te pairen met nieuwe persoonlijke AI-devices. Bijvoorbeeld, Inrupt, Inc., een bedrijf opgericht door Berners-Lee, combineerde recent Solid met Anthropic’s MCP-standard voor Agentic Wallets. Persoonlijke controle is meer dan een functie van dit paradigma; het is de architectonische waarborg terwijl systemen de mogelijkheid krijgen om continu te leren en te handelen, wat perfect aansluit bij de strenge GDPR-regels in Nederland.Uiteindelijk bewegen en convergeren deze drie krachten sneller dan de meeste beseffen. Enterprise-ontologieën leveren de zelfstandige naamwoorden en werkwoorden, wereldmodel-onderzoek levert duurzame geheugen en leren, en de persoonlijke interface wordt het geautoriseerde controlepunt. De volgende software-era komt niet; hij is er al, en zal de Nederlandse economie en samenleving transformeren.Brian Mulconrey is SVP bij Sureify Labs.